De Heren van Valkenburg

Iedereen kent de kasteelruïne van Valkenburg die, ’s avonds bont verlicht, boven het toeristische stadje uitsteekt. Maar wie weet hoe belangrijk de bewoners van het kasteel, de Heren van Valkenburg, waren, met wie ze omgingen of hoeveel land ze bezaten? Heren van Valkenburg, dat wil zeggen: de Heren van het adellijke Huis Valkenburg-Heinsberg vanaf Gosewijn I in 1085 tot en met Jan van Valkenburg in 1352.

Zo zag het kasteel er in de Middeleeuwen uit

Deze Heren bezaten in de loop van hun heerschappij de heerlijkheid Heinsberg — waar een stuk Midden-Limburg bij hoorde — en het Land van Valkenburg, dat bijna geheel Zuid-Limburg omvatte. De heerlijkheden Monschau en Bütgenbach, Sankt Vith, het Land van Bergen op Zoom en het burggraafschap Zeeland hoorden ook nog bij hun bezit. Dit grondbezit was aanzienlijk en geeft al aan dat zij niet de minsten onder de machthebbers van de Hoge Middeleeuwen waren.

Walram de Rosse, Heer van Valkenburg

Ook de lucratieve functies die zij bekleedden laten zien dat zij invloedrijke posities wisten te bemachtigen. Heren van Valkenburg waren voogd van de proosdij Meerssen, voogd van Aken, schout van Aken, schout van Keulen, raadsheer van de graaf van Gelre en gouverneur van delen van Lombardije in Noord-Italië. Met deze functies kregen zij macht en vergaarden ze fortuin. Daarbij werden familieleden op belangrijke posities geplaatst: broers van enkele Heren werden aartsbisschop van Keulen, aartskanselier van Italië en hoofd van de Commanderie Pieters-Voeren. Een zus, Beatrix, trouwde met de Rooms-Duitse koning Richard van Cornwall.

De eerste graaf van Vlaanderen met zijn vrouw

Ze waren vaste spelers op het ingewikkelde en opportunistische Europese machtsveld van de Centrale Middeleeuwen. Zij vochten aan de zijde van — of als tegenstander van — machthebbers zoals de prinsbisschop van Luik, de aartsbisschop van Keulen, de graaf van Vlaanderen, de graaf van Gelre, de Engelse en de Franse koning en, last but not least, de Duitse keizer.

En ze reisden daarbij over het Europese continent.

Frederik Barbarossa – Lessing

Als bondgenoot van keizer Frederik Barbarossa vergezelden ze hem bij zijn veldtochten in Noord-Italië.In Noord-Frankrijk vochten ze tegen de Franse koning. Ze verbleven aan het Engelse hof, namen deel aan een kruistocht van de Duitse Orde en gingen op pelgrimstocht naar het Heilige Land. De Heren van Valkenburg streden enkele eeuwen lang met succes om een plek tussen de groten.

Wat rest zijn de herinnering aan de kastelen in Valkenburg en in St. Vith, de nog bestaande Nicolaas- en Barbarakerk van Valkenburg en klooster St. Gerlach die ze lieten bouwen; de beroemde Driekoningenschrijn van Keulen,

Monschau

gemaakt in opdracht van Filips I van Valkenburg, aartsbisschop van Keulen en broer van een van de Heren; en de toeristenstromen in Valkenburg en in Monschau die de ‘Middeleeuwse sfeer’ komen proeven.